برخورد نامناسب برخی شیعیان در عراق
آیت الله نکونام: برخی شیعیان در این چند سال برخورد نامناسبی در عراق انجام دادند
افزایش روز افزون ترور، جنگ و خشونت در جهان، نگرانی‌های جدی و شدیدی را برای آینده کره خاکی ایجاد کرده است و امروز هیچ کشور و قدرتی نمی‌تواند خود را از تهدید گروهک‌های تروریستی مصون بداند.
افزایش روز افزون ترور، جنگ و خشونت در جهان، نگرانی‌های جدی و شدیدی را برای آینده کره خاکی ایجاد کرده است و امروز هیچ کشور و قدرتی نمی‌تواند خود را از تهدید گروهک‌های تروریستی مصون بداند. این تهدید‌ها، اندیشمندان و متفکران بسیاری را به تلاش گمارده تا بتوانند علاجی عملی برای رفع ترور و خشونت ارائه دهند و به پاسخی برای این سوال برسند که چگونه می‌توان دنیایی عاری از جنگ و خشونت داشت؟ از سویی دیگر، کانون اصلی فعالیت گروهک‌های تروریستی منطقه خاورمیانه و سرزمین‌هایی است که زادگاه ادیان و به ویژه فرهنگ اسلام بوده است و همین مساله سبب ایجاد سوال‌هایی از این دست می‌شود که رابطه این خشونت‌ها با دین چیست؟ چرا بیشتر درگیری‌ها در سرزمین‌های اسلامی و توسط مدعیان اسلام رخ می‌دهد؟ و سرنوشت کشور‌های مبتلا به جنگ چیست؟
در این زمینه دیدگاه آیت الله نکونام، استاد حوزه علمیه قم را درباره مسایل اخیر خاورمیانه و به ویژه عراق جویا شدیم. مطرح کننده طرح «پایان جنگ در جهان» دیکتاتوری عملی سران استکبار، عدم تخصص و صداقت دولتمردان و مذهب‌های جعلی را عامل خشونت‌های امروز جهان می‌داند و معتقد است بشر برای جلوگیری از خشونت راهی جز تصویب ممنوعیت جنگ در مجامع جهانی و روی آوردن به میز گفت وگو ندارد.
گفت وگوی ما با آیت الله نکونام را بخوانید:
*چندی است که شاهد رشد روز افزون گروهک‌های تروریستی در جهان و به طور خاص در منطقه خاورمیانه هستیم. چه عواملی سبب رشد سریع تروریسم در جهان شده است؟
نکونام: عامل اصلی این سبک خشونت و رادیکالیسم که الان در جهان و کشور‌های خاورمیانه وجود دارد، دیکتاتوری عملی سران استکبار است. وقتی در کشور‌ها قانون را برای سرمایه دار‌ها یا برگزیده‌ها تنظیم می‌کنند یا قانون به شکلی تنظیم می‌شود که سردمداران و سرمایه دار‌ها از آن رها باشند، وقتی که قانون فقط برای ضعیفان و درماندگان است، جامعه فقیر رو به خشونت حرکت می‌کند. در این ۵۰ سال گذشته سران استکبار در جهان این گونه برخورد کردند و امروز ما در سطح جهان بدترین سیاست مداران و بدترین مدیران و بدترین قانون گذاران را داریم. این موارد باعث می‌شود ضعفا و مردم عادی نتوانند در “منطقه قانون” فعالیتی داشته باشند و لذا گریز و هجرت و خودفروشی و تجاوز شروع می‌شود. آنها خودشان را در اختیار استکبار قرار می‌دهند و استکبار هم با تجهیزات سیاسی و جنگی و اقتصادی این‌ها را به کار می‌گیرند و نتیجه همین خشونت سیستمی می‌شود که هیچ گاه جنبش خشونتی در این حد گسترده وجود نداشته است.
*فرمودید که امروز شاهد بدترین نوع مدیریت‌ها هستیم. علت آن چیست؟
نکونام: سه امر؛ اول اینکه بسیاری از سران جهان آگاهی و دانایی حکومت مداری را ندارند یعنی ناآگاهی و عدم تخصص در حکومت و دو دیگر عدم سلامت و صداقت آنها و سومین دلیل آن ظلم پذیری ملت هاست. این‌ها با ظلم و خیانت و دزدی کشور‌ها را تسخیر می‌کنند یعنی آن حقانیتی را که باید دولت‌ها در دنیا داشته باشند را ندارند. با سیاست کارتل‌ها، دولت‌ها را تشکیل داده و ملت‌ها را اسیر می‌کنند. دسته جاتی از این اسیران و مردم عصیانگر خود را جدا کرده و رو به خشونت می‌آورند. پس اگر سران جهان را ما بررسی کنیم می‌بینم که این‌ها یا ناآگاهی نسبت به دنیامداری دارند یا ظلم و ستم می‌کنند. بسیاری از سرقت‌های کلان جهان توسط مدیران انجام می‌شود که این امور را با حیله و خدعه و نیرنگ و پول و سیاست انجام می‌دهند.
*از این منظر، امروزه تروریست در کل جهان وجود دارد اما الان نقطه کانونی تروریست منطقه خاورمیانه است…
نکونام: امروز خشونت همه دنیا را فرا گرفته است. در آمریکا بیش‌ترین خشونت وجود دارد. در اسپانیا و فرانسه هم خشونت وجود دارد اما اینکه خشونت در خاورمیانه در سطح کلان اتفاق افتاده به خاطر استکبار جهانی است. استکبار یعنی کشور‌های غربی. آنان پیش از این، علم و تکنیک، سیاست و فرهنگ و دانشگاه را برای خاورمیانه به ارمغان آوردند تا بتوانند با این اهرم کمالی و صنعتی، همه و به ویژه مسلمانان را ایادی خود کنند؛ اما نتیجه نداد. تمام خاورمیانه درس خواندند اما امریکایی و انگلیسی و فرانسوی نشدند؛ بلکه دشمن استکبار شدند. الان استکبار جهانی دست در دست هم داده‌اند تا همه آن چه را که داده‌اند پس بگیرند یعنی کشور‌ها را نابود و خراب کنند و صنعت و اقتصاد و ثروت آنها را بگیرند. تمام خشونت را در سوریه مستقر می‌کنند و این کشور را نابود می‌کنند و این کشور بیابان شده را رها می‌کنند و در عراق و افغانستان و پاکستان هم همین رویه را می‌بینیم. یعنی هر آن چه را که ما با پول وثروت خودمان خریدیم با آدم‌های خودمان نابود می‌کنند تا ما به ۷۰ سال قبل برگردیم. به طوری که تا صد سال آینده هم نمی‌توان این کشور‌های جنگ زده را ساخت. این‌ها آمده‌اند همه چیز را پس بگیرند و موفق هم بوده‌اند. از مصر تا پاکستان همه در جنگ و آتش است. مسلمانان نیز سادگی می‌کنند و همه چیز را از جان و مالشان پس می‌دهند. پس در دنیا خشونت به اعتبار عواملی که گفته شد وجود دارد و این خشونت ویژه در خاورمیانه، توطئه استکبار است. این کشور‌های جنگ زده دیگر به درد نمی‌خورد و باید با بولدوزر همه را صاف کنند و بولدوزر هم ساخت همانهاست.
* آیا این خشونت‌ها با دین رابطه ندارد؟ اکثر فعالیت‌های تروریستی تحت لوای دین در حال انجام است.
نکونام: ما یک “دین” و یک “مذهب” داریم. هیچ رابطه‌ای بین دین و خشونت نیست. دین خشونت طلب نیست؛ چون معنا و واژه “دین”، روش و منش و ساختار است. اساسا خشونت نمی‌تواند در دین باشد. شما وقتی می‌گویید دین یعنی سیستم، مثل یک موتور و مثل یک کیس یا گوشی موبایل در این سیستم‌ها نمی‌تواند خشونت باشد. اگر یک مشت روی گوشی بزنی از کار می‌فتد اما مذهب با خشونت رابطه پیدا می‌کند چون مذهب‌های “من در آوردی” و جاهلانه زیاد است و این‌ها علت خشونت می‌شوند. ماده ی مذهب از “ذهب و ذهاب و تذهیب و اذهاب” است که هم اینک در مذاهب تشتت است و ممکن است هیچ کدام از این مذهب‌ها ملاک علمی هم نداشته باشند. پس آن عوامل توطئه گر با این مذهب‌های ساختگی وقتی در هم آمیخته می‌شود ماده‌ای را به نام “خشونت مذهبی” ایجاد می‌کنند. دین خشونت ندارد. قرآن می‌فرماید: “لکم دینکم ولی دین” یعنی پیامبر با کافر هم می‌سازد و دین با کفر هم می‌سازد. این مذهب فاسد است که هرکسی از سویی می‌رود و هیچ کدام هم ملاک آسمانی ندارد و همه توهمات ذهنی و تخیلات افراد است که این علیه آن و آن علیه این حرکت می‌کنند.
*چرا این درگیری‌ها بیشتر در بین مذهب‌های اسلامی است؟ آیا به این خاطر نیست که اسلام این قابلیت را دارد که در درون خود خشونت ایجاد کند؟
نکونام: بسیاری از مذهب‌ها ساختگی است و اهرم‌های استعماری که به کمک آن می‌آید زود جواب می‌دهد. شما اگر یک النگوی بدلی را در ترشی بیندازید بعد از نیم ساعت سیاه و خراب می‌شود ولی طلا چنین نمی‌شود. این مذهب‌ها چون بدلی هستند تا استعمار به یاری آن می‌آید جواب می‌دهد. کشور‌های خاورمیانه به طور نوعی کم سواد و فقیر هستند و این آدم‌ها دنبال هرچه بگویی راه می‌افتند. اعتیاد در آنها خوب جواب می‌دهد. دزدی خوب جواب می‌دهد خشونت خوب جواب می‌دهد اما نسبت به کمالات، جوابگو نیست. مذهب‌های بدلی در مقابل آن فنون استعماری مغلوب واقع می‌شود. این شخص پول می‌گیرد و خودش را می‌کشد و اصلا گاهی بی پول خودش را می‌کشد چون این مذهب ساختگی است و علمی و استاندارد نیست. اکنون که زود جواب می‌دهد استکبار هم روی آن سرمایه گذاری می‌کند و تجهیزات و امکانات و عنوان و اسم می‌دهند. اسم‌هایی که روی این گروه‌ها می‌گذارند اسم‌های جالبی است، حالا این می‌شود رییس و آن معاون و همین طور همه را به دنبال خود می‌کشد.
*گروهی معتقدند اگر ادیان نبودند در دنیا خشونتی نبود. آیا با این نظریه موافقید؟
نکونام: این سخن درست نیست. هیچ کدام از دین‌ها با هم مشکل ندارند. به قرآن کریم که مراجعه می‌کنید از تورات و انجیل و صحف به نیکویی یاد می‌کند. حالا اگر دیدید مدعیان عمل به این کتاب‌ها با هم می‌جنگند این ربطی به کتاب‌های آسمانی ندارد. این‌ها دعوا‌های خودشان را دارند و می‌خواهند منافع خود را تامین کنند.
*راه مقابله با خشونت و تروریسم در دنیا امروز چیست؟
نکونام: تنها راه مقابله این است که ما خودمان خشونت نداشته باشیم. قانون‌ها و دولت‌ها نباید خشونت داشته باشند. نباید زندان‌ها اینقدر گسترده باشد. وقتی شما در زندان‌های یک کشور عده‌ای را می‌زنید و شکنجه می‌کنید حامیان آنها در بیرون شما را مثله می‌کنند. بهترین راه و تنها راه مقابله با خشونت، خشونت نداشتن است. شما وقتی در منزل فرزندت را می‌زنی او زدن را از شما می‌آموزد و برادر و خواهرش را می‌زند. از نظر علوم اجتماعی، کشور‌ها و دولت‌های ما باید از خشونت پرهیز داشته باشند و اینگونه نباشد که چون این شخص را گرفته و در زندان کرده حالا هرکاری که خواست انجام دهد. آنتی تز ظلم‌های داخلی در بیرون ایجاد می‌شود. دولت‌ها و قوانین نباید خشونت محور باشند که الان متاسفانه چنین است. شما ببینید در آمریکا که مدعی حقوق بشر در جهان است تازه تصویب قانون اعدام را دارند و صنعت طب را به خدمت خشونت و اعدام در آوردند. پس خشونت محوری در همه دنیا هست. به خاطر جهانی شدن ارتباطات چیزی پنهان نیست. صاحب حقوق بشر بدترین زندان را برای افغان‌ها ایجاد کرده است و مابقی و دیگران هم همه در محیط خود خشونت مدار هستند. از این رو، این‌ها در محیط خود نمی‌توانند مقابله کنند و انسان‌هایی که بیرون هستند با آنها مقابله می‌کنند.
*وظیفه ایران در قبال مسایل سوریه و عراق چیست؟
نکونام: ما با نظر به مصالح و قوانین بین المللی باید برای یکپارچگی عراق و حفظ تمامیت ارضی این کشور هرکاری که توانستیم انجام دهیم. ممکن است بخواهند عراق را تجزیه و به سه کشور تقسیم کنند و شیعه و سنی و کرد‌ها را جدا نمایند. یکی از علت‌های اصلی این قضیه هم برخورد نامناسبی بود که برخی شیعیان در این چند سال در عراق انجام دادند. پیش از این حاکمیت در دست اهل تسنن بود و شیعیان دارای حکومت نبودند و از همین روی برای اداره این کشور تخصص نداشتند و نتیجه هم این شد. در کشوری که اهل تسنن، کرد‌ها و شیعه به قوت وجود دارند و اکثریت با شیعه است نباید اینگونه رفتار می‌شد که به اهل تسنن و کرد‌ها بگوییم “به دنبال کارتان بروید” چرا که ما اکثریت را داریم. اکثریت به معنای نابود کردن اقلیت نیست بلکه به معنای حمایت از اقلیت است. این کار را نکردند و کشور به اضمحلال خود نزدیک شد. ما به شکل معنوی و به صورتی که به کرد‌ها و اهل تسنن زیان نزنیم باید به یکپارچگی عراق کمک کنیم.
*پیشنهاد خاصی برای حفظ یکپارچگی عراق دارید؟
نکونام: دولت شیعه عراق باید برای ماندگاری خود تعامل و تعاون با آن دو بخش و دیگر بخش‌های جامعه داشته باشد و تنگ نظری‌ها برداشته شود و هیچ کسی چه امریکا و چه دیگران به دنبال تحمیل نظریات به این کشور نباشند تا شاید کشور از این مشکلات دور بشود.
*با توجه به اوضاع عراق فکر می‌کنید مشکلات قابل حل است؟
نکونام: با این سبکی که استکبار جهانی و کشور‌های مختلف در عراق دنبال می‌کنند مشکلات حل نمی‌شود. کشور‌های منطقه و استکبار به دنبال تامین منافع خود در عراق هستند و تا منافع آنها تامین نشود این کشور به آسایش نمی‌رسد اما وقتی این منافع تامین می‌شود که دیگر کشوری نمانده است. چه در عراق و چه در سوریه باید مداخله‌های دیگران قطع شود.
*بخش بسیاری از خشونت‌های امروز علیه شیعیان صورت می‌گیرد؛ چه در عراق و چه در افغانستان و چه در پاکستان. وظیفه شیعیان در قبال این حرکت‌ها چیست؟
نکونام: شیعه باید خشونت گریز باشد. شیعه نباید به عنوان یک فرهنگ خشن معرفی شود و متاسفانه دسته جاتی که شاید بیشتر آن هم استعمار باشد ما را به خشونت وادار کرده و می‌کند؛ چه خشونت‌های بیانی در رسانه‌ها و سایت‌ها و چه خشونت‌های عملی و اعتقادی و اجرایی. شیعه با خشونت خود را منفور می‌کند. هم استعمار به تحقق این هدف کمک می‌کند و هم دسته جاتی از ما خودمان به آن دامن می‌زنیم درحالی که وقتی می‌گوییم شیعه یعنی ائمه معصومین علیهم السلام. حضرات بعد از کربلا و در زمان بنی عباس و بنی امیه با اینکه در وضعیت بدی قرار داشتند در هیچ حرکت خشونت محور دخالت نکردند بلکه فکری، فرهنگی و معنوی کار کردند و حتی وقتی در زمان خلفا، اسلام به ایران آمد تازی معرفی شد چون خلفا زور را اعمال کردند اما امروز همه ایران نسبت به ائمه معصومین علیهم السلام که اهل زور نبودند، احترام قائل است یعنی در میان مردم یهودی، نصرانی و مارکسیست اهل ایران حضرات معصومین علیهم السلام محبوبند، چون این‌ها را انسان‌های معنوی دیدند و از این‌ها تیغ ندیدند. شیعه فرهنگ و محتوای معنوی دارد و نیازمند خشونت نیست لذا ما باید مثل ائمه علیهم السلام رفتار کنیم و مدافع همه مردم باشیم و به ضرر هیچ مردمی در دنیا نباشیم.
*با توجه به اینکه خشونت‌ها علیه شیعه است، ما وظیفه مقابله با آنها را نداریم؟
نکونام: دفاع یک امر مقدس است اما درگیری غیر از دفاع است. در درگیری شما هم به درگیری کمک می‌کنید، او می‌زند و شما هم می‌زنید اما دفاع آن است که شخصی به خانه شما آمده و می‌خواهد شما را بیرون کند، قهرا شما نباید اجازه بدهی، دفاع مقابله با خشونت است اما خشونت درگیری دوطرف است از نظر اشتقاق این دو معنا متفاوتند. در دفاع یک نفر خشونت دارد و شما باید از خود دفاع کنید اما در درگیری هر دوطرف خشونت دارند؛ این سنگ می‌اندازد و او هم سنگ می‌اندازد لذا دفاع حتی برای حیوانات مقدس است اما خشونت هیچ قداستی ندارد و از بی عقلی است. همانطور که در روایات ما آمده که اگر دو نفر با هم درگیری دارند حتما دو طرف مشکل دارند چون اگر یکی از آنها عاقل باشد قهرا درگیری ادامه پیدا نمی‌کند.
*ملاک و معیار تشخیص خشونت در رفتار‌ها و گفتار‌ها چیست؟
نکونام: اصولا موضوع خشونت “تجاوز” است و ما هرکجا که دیدیم از حالت طبیعت خارج شدیم معنای خشونت پیدا کرده‌ایم حالا این خروج چه قانونی باشد و چه حاکمان باشند و چه مردم عادی. اگر یک کشوری با قانون تجاوز کند یا بی قانون و با عمل خود تجاوز کند همه خشونت است اما در دفاع تجاوز نیست و مقدس است.
*اگر جنگی در کشور شیعی باشد و افرادی برای کمک به هم مذهب‌های خود وارد آن جنگ شویم، این خشونت است یا دفاع؟
نکونام: “انما المومنون اخوه فاصلحوا بین اخویکم” بین مسلمان‌ها برادری برقرار کنید و به دنبال اصلاح باشید. حالا اگر کسی به اصلاح قانع نشد جلوی آن بایستید. حالا این در ظرف مومنین است که اگر به هر انسانی تجاوز شود ما مسوولیم. پس این خاکریز اول است و در خاکریز بعدی به هر انسانی که تجاوز شود مسوولیت داریم البته اگر بتوانیم و حتی اگر کسی به حیوانات، گیاهان و آب‌ها تجاوز شود ما مسوولیم چون اگر در یک گوشه دنیا آبی نفله شود آسیب آن به همه جهان می‌رسد. منت‌ها در ظرف دفاع و نه خشونت و اگر ما بتوانیم این‌ها را از هم تشخیص دهیم باید با علم و آگاهی از همه موجودات دفاع کنیم.
*شما چندی قبل طرح پایان جنگ در جهان را مطرح کردید. به نظر حضرت عالی با وجود این گروهک‌های تروریستی و شرایط موجود جهان می‌توان از اینگونه طرح‌ها سخن گفت؟
نکونام: ما چاره‌ای جز این نداریم که طرح ممنوعیت جنگ توسط هر گروه و مذهب و کشوری را تصویب کنیم. بشر امروز برای مقابله با این کشتار‌ها باید اسلحه را کنار بگذارد و سر میز گفت وگو بنشیند. وگرنه روز به روز بدتر می‌شود. گفتمان، دفاع و ترک هر نوع خشونت در رستگاری است.
