جلد نخست «حقوق نوبنیاد؛ از چیستیِ حق»، به «فلسفهی حقوق» و خاستگاه آن میپردازد و تعریفی نوآورانه در این رابطه ارائه میدهد.
این کتاب «منشأ حقوق»، مهمترین «مکاتب حقوقی» و «منابع علم حقوق» را به بحث میگذارد و آرای صاحبنظران مطرح در این زمینه را بررسی میکند و نقدهای تازهای بر آنها وارد میکند.
رابطهی دانش حقوق با علم اخلاق و جامعهشناسی را تبیین مینماید.
همچنین به معناشناسی «عدالت» و «انصاف» میپردازد.
در بحث عدالت، نحوهی توزیع منابعی چون مالکیت، ثروت و قدرت شرح داده شده است.
«حقوق نوبنیاد»، هم تمامی نظریههای مطرح در بحث «عدالت اجتماعی» را دچار کاستی میداند و هم اصل این نظریه را مردود میشمارد.
دربارهی منبع «عرف» نیز نظریهای دقیق را مطرح کرده است.
در این میان، آرای دکارت، کانت، اصحاب قرارداد اجتماعی و برخی از نظریههای مکتب سکولاریسم، و نیز انکارگرایانِ رجوع به عقل مستقلِ بشری، خودبنیاد و نیز خِرد جمعی را نقد کرده است.
پیش گفتار
فصل یکم: چیستی و چرایی فلسفه ی حقوق
چیستی حق
لحاظ جمع بودن حقوق
چیستی فلسفه ی حقوق
فصل دوم: مکاتب حقوقی
منشأ حقوق
مکتب حقوق طبیعی
تعارض میان حقوق الهی و حقوق فلسفی
تکوینی بودن دین
تفاوت میان لایههای دین
توجه به فهم عقلا
تفاوت آزادی با رهایی
تفاوت مرتبه با طبقه
خاستگاه فلسفه ی حق وق
تفاوت حقوق فطری با مستقلات عقلی
حاکم بودن عقل بر شرع
تحلیل عقلی معجزه
روند تعقل
چیستی عقل نظری و عملی
تقدم حق انتظام بر حق آزادی
نظم فلسفی و نقض تجربی
مکتب تاریخی حقوق
حقوق بین الملل
مکتب اصالت سود (پراگماتیسم)
مکتب اتحاد حقوق و دولت
نقد مکتب تضادگرای هگل
حکومت فاشیسم
حکومت نازیستها
مکتب سوسیالیسم
دین ستیزی سرمایه داری و سوسیالیسم
تز تبدیل دین به ایدئولوژی انقلابی
تبدیل دین به تئوری بشری
مکتب جامعه گرای حقوق
چیستی جامعه
نظرگاه شهید مطهری رحمه الله در تعریف جامعه
تفاوت امت و ملت با جامعه
اصالت جامعه یا فرد
فصل سوم: منابع علم حقوق
منابع دانش حقوق
قانون
طرح تصویب قوانین
مطابقت حقوق با موازین اسلامی
عرف
رویه ی قضایی
فصل چهارم: ارتباط علم حقوق با دیگر دانشها
دانش حقوق و علم اخلاق
اخلاق فردی و اجتماعی
تفاوت از جهت منابع، مبانی و مبادی
حفظ مرزهای اخلاق و حقوق
حقوق و جامعه شناسی
فصل پنجم: عدالت
معناشناسی عدالت
تساوی، طبقه و تفاوت
نگاه حداقلی به عدالت
عدالت و انصاف
دشواری وکالت نسبت به قضاوت
عدالت قانونی و قانون ناعادلانه
فصل ششم: عدالت اجتماعی
تاریخ عدالت اجتماعی
کانت و تابعان وی
نقد عقل جمعی و طرح جعل مماثل
خلط میان حقیقت و عدالت
نقد ترجیح عدالت بر خوبی
گرایش به عدالت سیستمی
نظریه ی عمل عادلانه و شایسته
نظریه ی عدالت استحقاقی
منابع عدالت
الف: طبیعت
ب : ادیان
ج: جامعه
د: عقل و دل
ه : وجدان، دولت، قانون و اخلاق
اقسام عدالت
الف: عدالت ماهوی و صوری
ب : عدالت طبیعی و قانونی
عدالت معاوضهای و عدالت توزیعی
دخالت دولت در معاوضات
معیار عدالت توزیعی
فصل هفتم: فلسفه ی نظام جزایی
اهداف مجازاتها
دیدگاه اصل عدالت
مکتب اصالت فایده
مکتب اصلاح بزه کار و تشفی خاطر ستمدیده
نقد مکاتب یاد شده
معیار اندازه ی مجازات
فصل هشتم: مصلحت
مصلحت گرایی و قانون مداری